Sąd rejonowy czy okręgowy? Do jakiego sądu skierować sprawę
Pozew o rozwód składa się do sądu okręgowego. Odrębne sprawy o alimenty na dziecko, kontakty i władzę rodzicielską rozpoznaje sąd rejonowy. W typowych sprawach o zapłatę lub odszkodowanie decyduje wartość przedmiotu sporu: do 100 000 zł włącznie — sąd rejonowy, powyżej tej kwoty — sąd okręgowy.
Właściwość rzeczowa określa, czy sprawę w pierwszej instancji rozpoznaje sąd rejonowy, czy okręgowy. Sprawdź, który sąd jest właściwy w dziesięciu typowych sprawach cywilnych i rodzinnych.
1. Do jakiego sądu złożyć pozew o rozwód?
Pozew o rozwód składa się do sądu okręgowego. Nie ma znaczenia, czy małżonkowie mają dzieci, czy są zgodni co do rozwodu ani czy żądają orzekania o winie.
Sprawę rozpoznaje wydział cywilny lub cywilny rodzinny — zgodnie z organizacją konkretnego sądu okręgowego.
Wybór sądu okręgowego to ustalenie właściwości rzeczowej. Osobno trzeba ustalić, który sąd okręgowy jest właściwy miejscowo.
2. Do jakiego sądu złożyć pozew o alimenty na małoletnie dziecko?
Odrębny pozew o alimenty na małoletnie dziecko składa się do sądu rejonowego, do wydziału rodzinnego i nieletnich. Dotyczy to również odrębnych spraw o podwyższenie lub obniżenie alimentów.
Sprawy o alimenty nie podlegają progowi 100 000 zł. Wysoka wartość przedmiotu sporu nie powoduje skierowania takiej sprawy do sądu okręgowego.
Wyjątek dotyczy trwającego rozwodu lub separacji rodziców. Alimentami na ich wspólne małoletnie dzieci za okres od wniesienia pozwu o rozwód lub separację zajmuje się sąd okręgowy prowadzący tę sprawę.
3. Jaki sąd rozpoznaje wniosek o ustalenie kontaktów z dzieckiem?
Odrębny wniosek o ustalenie kontaktów z dzieckiem składa się do sądu rejonowego, do wydziału rodzinnego i nieletnich. Jest to sprawa rozpoznawana przez sąd opiekuńczy.
Jeżeli między rodzicami trwa sprawa o rozwód lub separację, ustaleniem kontaktów z ich wspólnym małoletnim dzieckiem zajmuje się sąd okręgowy prowadzący tę sprawę. Nie wszczyna się wtedy odrębnego postępowania o ustalenie kontaktów w sądzie rejonowym.
4. Do jakiego sądu złożyć wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej?
Odrębny wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej składa się do sądu rejonowego, do wydziału rodzinnego i nieletnich.
Jest to sprawa opiekuńcza. Wartość przedmiotu sporu nie decyduje o wyborze sądu.
Jeżeli trwa sprawa o rozwód lub separację rodziców, kwestię władzy rodzicielskiej nad ich wspólnym małoletnim dzieckiem rozpoznaje sąd okręgowy prowadzący tę sprawę.
5. Do jakiego sądu złożyć wniosek o ograniczenie władzy rodzicielskiej?
Odrębny wniosek o ograniczenie władzy rodzicielskiej składa się do sądu rejonowego, do wydziału rodzinnego i nieletnich.
Ograniczenie władzy rodzicielskiej i ograniczenie kontaktów z dzieckiem to różne sprawy. Żądanie dotyczące jednej z tych kwestii nie oznacza automatycznie rozstrzygnięcia drugiej.
Jeżeli między rodzicami trwa sprawa o rozwód lub separację, o władzy rodzicielskiej nad ich wspólnym małoletnim dzieckiem rozstrzyga sąd okręgowy prowadzący tę sprawę.
6. Podział majątku po rozwodzie — sąd rejonowy czy okręgowy?
Samodzielny wniosek o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej składa się do sądu rejonowego, do wydziału cywilnego.
Wartość majątku nie zmienia właściwości rzeczowej. Podział mieszkania lub innego majątku wartego ponad 100 000 zł również należy do sądu rejonowego.
Wyjątkiem jest podział majątku dokonywany w wyroku rozwodowym. Może go przeprowadzić sąd okręgowy na wniosek jednego z małżonków, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu rozwodowym.
7. Do jakiego sądu złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku?
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składa się do sądu rejonowego, do wydziału cywilnego. Wartość spadku nie ma wpływu na wybór szczebla sądu.
Także sprawa dotycząca spadku obejmującego nieruchomość wartą ponad 100 000 zł należy do sądu rejonowego.
Stwierdzenie nabycia spadku nie jest tym samym co pozew o zachowek. W sprawie o zapłatę zachowku decyduje wartość przedmiotu sporu: do 100 000 zł włącznie właściwy jest sąd rejonowy, a powyżej tej kwoty — sąd okręgowy.
8. Pozew o zapłatę — jaki sąd przy kwocie do i powyżej 100 000 zł?
W zwykłej sprawie o zapłatę długu z umowy właściwy jest:
- sąd rejonowy — gdy wartość przedmiotu sporu nie przekracza 100 000 zł;
- sąd okręgowy — gdy wartość przedmiotu sporu przekracza 100 000 zł.
Ta reguła obejmuje między innymi zapłatę za fakturę, zwrot pożyczki oraz wynagrodzenie za wykonaną usługę, jeśli sprawa nie należy do kategorii objętej przepisami szczególnymi.
Dokładnie 100 000 zł oznacza sąd rejonowy, nie okręgowy.
Jeżeli sprawa ma charakter gospodarczy, należy dodatkowo wybrać wydział gospodarczy właściwego sądu.
Wyjątkiem od progu kwotowego jest elektroniczne postępowanie upominawcze — sprawy wniesione w tym trybie rozpoznaje e-sąd, niezależnie od przekroczenia 100 000 zł.
9. Odszkodowanie za czyn niedozwolony — do jakiego sądu złożyć pozew?
W sprawie o pieniężne odszkodowanie za czyn niedozwolony, na przykład uszkodzenie mienia lub szkodę po wypadku, wybór sądu zależy od wartości przedmiotu sporu:
- do 100 000 zł włącznie — sąd rejonowy;
- powyżej 100 000 zł — sąd okręgowy.
Sama okoliczność, że szkoda wynika z czynu niedozwolonego, nie powoduje właściwości sądu okręgowego.
Jeżeli jednym pozwem dochodzisz odszkodowania i pieniężnego zadośćuczynienia, ich wartości sumuje się przy ustalaniu wartości przedmiotu sporu.
Wyjątki: roszczenia wynikające z naruszenia praw przysługujących na podstawie przepisów o ochronie danych osobowych oraz odszkodowanie za wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem należą do sądu okręgowego niezależnie od tego progu.
10. Ochrona dóbr osobistych — sąd rejonowy czy okręgowy?
Pozew zawierający żądanie niemajątkowej ochrony dóbr osobistych, na przykład przeprosin lub zaniechania naruszeń, składa się do sądu okręgowego.
Ten sam sąd rozpoznaje również żądanie zapłaty zadośćuczynienia dochodzone łącznie z żądaniem niemajątkowym. Pozew o przeprosiny i zapłatę 10 000 zł należy więc do sądu okręgowego.
Jeżeli żądasz wyłącznie zapłaty, decyduje wartość przedmiotu sporu:
- do 100 000 zł włącznie — sąd rejonowy;
- powyżej 100 000 zł — sąd okręgowy.
Wyjątkiem są roszczenia objęte szczególną właściwością sądu okręgowego, w tym wynikające z Prawa prasowego lub naruszenia praw przewidzianych w przepisach o ochronie danych osobowych.
Jak obliczyć wartość przedmiotu sporu?
Przy żądaniu zapłaty wartością przedmiotu sporu jest kwota dochodzonego roszczenia. Jeżeli w jednym pozwie dochodzisz kilku roszczeń, ich wartości sumuje się.
Do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek ani kosztów żądanych obok roszczenia głównego.
Przykład: pozew o 100 000 zł należności głównej wraz z odsetkami i kosztami procesu pozostaje sprawą o wartości przedmiotu sporu 100 000 zł.
Przy rentach, innych świadczeniach powtarzających się oraz żądaniach niepieniężnych obowiązują odrębne reguły obliczania wartości. Nie należy stosować do nich automatycznie wartości pojedynczej płatności.
Jak znaleźć konkretny sąd właściwy dla sprawy?
Ustalenie, czy właściwy jest sąd rejonowy, czy okręgowy, to pierwszy krok. Następnie trzeba ustalić właściwość miejscową, czyli wybrać konkretny sąd, oraz właściwy wydział.
Skorzystaj z wyszukiwarki właściwości miejscowej sądów, aby sprawdzić terytorialne przyporządkowanie adresu. Wyszukiwarka wskazuje sąd rejonowy oraz nadrzędne sądy okręgowy i apelacyjny.
Narzędzie nie ustala, który adres ma znaczenie prawne w Twojej sprawie, ani nie dobiera właściwości rzeczowej czy wydziału. Te kwestie należy ustalić przed skorzystaniem z wyniku.